Νομίζω έχω αρχίσει να ιδρύω
μια βαθύτερη σχέση με τη σιωπή.
Ο βιομηχανικός πολιτισμός μας
ατσάλινο κουκούλι
προστατεύει το γυμνό μας σώμα
από το κρύο της φύσης.
20.3.16
Εγώ θα σε ευγνωμονώ
και ας μη ξέρεις το λόγο,
καθώς τα χιλιόμετρα αναιρούνται
και του χρόνου προδίδεται
η πλανερή φύση
που υπάρχει και δεν υπάρχει
ταυτόχρονα.
Από μακριά
από κοντά
από το πουθενά
στο τότε
στο τώρα
στο πάντοτε εφικτό
φτερούγισμα της μνήμης
σε βρίσκω
και με καθοδηγεί
η φλόγα της επικοινωνίας μας
γιατί τελικά
συναντηθήκαμε έστω για μια στιγμή
και όλα τα κάνουμε για το μοίρασμα
και όλα από εκεί παίρνουν
έμπνευση
σχήμα και πνοή.
όταν με κυριεύει η ζήλια
δεν γνωρίζω τί ακριβώς είναι αυτό που ζηλεύω
Δε ζηλεύω ποτέ πρόσωπα
αν και μπορεί να ζηλέψω με αφορμή κάποιο πρόσωπο
Ζηλέυω πάντοτε κάτι αόριστο και ασαφές
Σαν μια πιθανότητα που ματαιώθηκε
Σαν μια πιθανότητα που ματαιώνω
Ματαιώνω και ματώνω και μετανιώνω
Δεν είναι τυχαία η ομοιότητα.
Ζηλεύω αυτό που δεν άντεξα
που δεν μπόρεσα
που δεν έγινα
που δεν είδα
που δεν άκουσα
που δεν ένιωσα
ένα μεγάλο ΔΕΝ
Εμένα η ζηλια μου λέγεται ΔΕΝ
αυτό που δεν είχα το χρόνο
εκείνο που δεν είχα το θάρρος
αυτό που δεν είχα τον τρόπο
αυτό που δεν είχα το λόγο
την έμπνευση
την αφορμή
τη φαντασία
την ορμή.
Κάθομαι στο βαρύ μου περίβλημα.
Κινούμαι αργά και καταστρώνω σχέδια που μάλλον δεν θα προλάβω να υλοποιήσω.
Με καταδιώκει μια εσωτερική βραδύτητα.
Επεξεργάζομαι τα πάντα τόσο βαθιά
σαν σαλιγκάρι
τι ωραίο το χώμα
το σχήμα του
η γεύση του
το χρώμα του
στο σώμα μου
σωρεύονται πάνω μου χιλιάδες εντυπώσεις και εικόνες
και όλο τρέχω παραμένοντας στην αρχή
μιας αέναης δυνατότητας
μιας ατέρμονης πιθανότητας.
Αυτό ζηλεύω.
Την πραγμάτωση που είναι αντίθετη στην αδράνεια,
την ταχύτητα, την ευελιξία, την ποικιλία.
Και κάνω υπομονή,
με τη φύση μου
αλλά και προσπαθώ να της πηγαίνω κόντρα.
Αγώνας και συμφιλίωση μαζί.
Αποδοχή και εναντίωση μαζί.
Και αν δεν χαϊδέψουμε εμείς τις αντιφάσεις μας,
τότε ποιος;
13.2.16
Η ηχώς της φωνής της, τη ρώτησε «Δεν γίνεται όμως να μην καίγεσαι...γίνεται;»
Η Σιωπή δεν ήξερε τί να απαντήσει.
Όταν η Σιωπή μίλησε και είπε:
Πλημμυρίζω από αγάπη,
αγαπώ τόσο πολύ τα πράγματα που ενίοτε
κινδυνεύω να τα καταβροχθίσω από αγάπη,
ή να με καταβροχθίσουνε εκείνα,
να χαθώ κάπου στη φύση,
ή σε ένα ατέλειωτο ηλιοβασίλεμα
Προχθές σε μια παρέα μια κοπέλα μου είπε " επιτέλους έκανα κάτι που ένιωθα ότι έδινε νόημα στη ζωή μου". Τα μάτια της έλαμπαν, ολόκληρη έλαμπε.
Μου λείπει η λάμψη εκείνη στο βλέμμα, όταν νιώθεις ότι όλα σου ανήκουν.
Μου λείπει μια καλή θεατρική παράσταση, ή ένας άνθρωπος που θα με κάνει να ξεχάσω που βρίσκομαι,
θα με παρασύρει στο άχρονο.
Αναζητώ κάτι να με στοιχειώσει γιατί στον κόσμο μας, στη γκρίζα πόλη, όλα μοιάζει να έχουνε οριστικά χαθεί.
Ή απλά, ίσως κάτι μέσα μου να χάθηκε και προσπαθώ να το κρατήσω στα χέρια χωρίς να καίγομαι.
Ή να το βγάλω μια φωτογραφία, να το αποθανατίσω.
8.2.16
Είμαι φυλακισμένη στο
γραφείο μου και κανείς δεν με ρώτησε
πόσο μου
αρέσει η ανατολή
πόσο αγαπώ να χαϊδεύω το γρασίδι
να ατενίζω τα βουνά
να χάνομαι στα μάτια άλλων ανθρώπων
Είμαι φυλακισμένη
και κανείς δεν με
ρώτησε
εάν επιθυμώ το αντάλλαγμα
του εφησυχασμού μου,
τη γκρι αγκαλιά των ψηλών
κτιρίων, την ατσάλινη ασφάλεια
και τους μονότονους ήχους
της πόλης.
11.1.16
Ανάποδα πρώτα : Ah, toi, Existence, tu rends tout tant difficile pour nous que, enfin, on ne sait pas dire quelle est la plus bonne ou la plus mauvaise de tes singeries quand nous avons un peu de clarté à sentir pendant une nuit profonde quelques gouttes du sens désigné sur les chemins arachnéens qui ornent ton châle et couvrent, en même temps,le rêve et le réel ensemble. Ακόμα έχουν μείνει αρκετές ανάσες...ελπίδας. Ανάσες....ζωής. Ανάσες...αλλαγής. Αχ, Ύπαρξη εσύ,
τόσο μας δυσκολεύεις
που να μην ξέρουμε στο τέλος να πούμε
πιο είναι πιότερο καλό ή πιότερο κακό
απ\' όλα τα καμώματά σου
αν λίγο παραπάνω έχουμε τη διαύγεια να νιώσουμε
μέσα σε κάτι νύχτες βαθιές
μια στάλα νοήματος να διαγράφεται
πάνω στα
αραχνοΰφαντα σχέδια
που στολίζουν το σάλι σου
Αυτό το σάλι που καλύπτει
τ' όνειρο και το πραγματικό
συνάμα..
Τόση χαρά....
μόνο με αντικαταθλιπτικά την αντέχω.
3.1.16
Θέλω να κατανοηθώ
Θέλω να κατανοηθώ αληθινά
Θέλω να κατανοηθώ στην ολότητά μου
Θέλω να κατανοηθώ βαθιά
Στην ολότητά μου.
10.12.15
Επιτέλους και πάλι στην Καλαμάτα, μετά από καιρό....
Μια πινελιά ομορφιάς αυτή η πόλη που ποτέ δεν προλαβαίνω να ρουφήξω παρά γεύομαι απλά λίγο.
Απέναντι από τα δωμάτια το μικρό λιμανάκι. Καθαρός αέρας.
Τα φύλλα των δέντρων είναι κίτρινα, επιβλητικά, όπως φαντάζουν μέσα από το μπλε πλαίσιο του παραθύρου στο γραφείο μου.
Τα δικαστήρια θα έπρεπε να μυρίζουν περισσότερο αγάπη, κρίνουν ανθρώπινες ζωές.
Μας επηρεάζει η ενέργεια των χώρων, τα χρώματα των χώρων..
Σκέφτομαι το ποίημά μου : κι όμως, ήθελε μόνο λίγη αγάπη.
Είναι εύκολο να αγαπάμε εκείνους που εμπνέουν την αγάπη μας, αλλα συνήθως όσοι την έχουν περισσοτερο αναγκη οχι απλά δεν θα μας τη ζητήσουν αλλά θα "φροντίσουν" να μας γίνονται απωθητικοί.
Υποδέχομαι το βαθύ βράδυ με τη σκέψη αυτή και με μια βαθιά λαχτάρα να χαθώ σε ενα ταξίδι, κοντά στη φύση, έστω για λίγο. Κάτι που τόσο έλειψε και μου έλειψε.
Εξω μυρίζει Καμμένο ξύλο. Στην επαρχία οι άνθρωποι καίνε περισσότερα τζάκια..
Μου θυμίζει το χωριό μου, τον Πεντάλοφο...και την Καστανιά. Και τα αγκάθια στα χέρια...και τη γλύκα που ανέδιδαν τα κάστανα που με τόσο κόπο μαζέψαμε - ναι ηταν τα δικά μας κάστανα- όταν τρώγαμε την πρώτη δαγκωνιά.
Μου λείπει η γιαγιά μου.
Και οι δύο.
Σαν ο χρόνος να σταμάτησε....
Τότε που όλα τα κατάλαβα
και κυρίως
οτι ποτέ δεν θα καταλάβαινα τίποτα
παρά μόνο θα σκάλιζα εντυπώσεις
στα θολά τζάμια των αναμνήσεων
παιχνίδι με τα χνώτα η στιγμή
-μια ανάσα.
8.6.15
Ακούω και πάλι Κάραλη...
Σπασμένο καράβι..και διαβάζω κάπου: «Ας είναι σπασμένο καράβι, αλλά μετά από πολλές περιπλανήσεις και περιπέτειες στους ωκεανούς της ζωής...»
Ο πατέρας μου με συνδέει με τη χαρμολύπη, με τη μελαγχολία που υπάρχει εγγενώς στα πράγματα, στην ίδια τη ζωή, στην ψυχή μας...με το βάρος. Πόσο πολύτιμο είναι αυτό;
Ακόμα και η παρατήρησή του που μου έκανε, ότι καμιά φορά φαίνομαι να στερούμαι το απαιτούμενο βάθος, πολύ ανάλαφρη και χαμογελαστή, με βοήθησε τόσο....μια μάσκα είναι κι αυτό...μια μάσκα.
Φέρτε μου χαρά
απέραντη τόσο να κρύβει
τη θλίψη
που πάει να ξεμυτίσει.
Γιατί το ψέμα, μπορεί να λέγεται και ανάποδα.
Όλα έτοιμα για αύριο...άλλη μια δικάσιμος στην Καλαμάτα. Τα έχω όλα έτοιμα, να είμαι στην εντέλεια, το απολαμβάνω τόσο πολύ κι αυτό, ένα μικρό τελετουργικό, μια ωραία ρουτίνα, ένα ξέσκασμα, μια εκδρομή...μαγιώ αν είχα χρόνο θα έπαιρνα...να πάρω;
Κι εγώ να αδημονώ για τον γλυκό Βορρά μου.
Το Τριαντάφυλλό μου, την ταυτότητα, το σπίτι, τους φίλους μου, την αδερφή μου, τη θεία και τον θείο, την Τασούλα και φυσικά, πρωτίστως, τον πατέρα μου.
Πόσο απόντα και μακριά είναι όλα αυτά εδώ, στην καρδιά των Εξαρχείων....
Ασφάλεια και πάγωμα...(;)
υγ. ήρθαν στο σπίτι τα κορίτσια, η Χριστίνα και η Καίτη, τα παιδιά ξετρελάθηκαν με το κίτρινο χαλί το ένιωσαν σαν σπίτι τους....άρχισα να ασχολούμαι με το μπαλκόνι.
Ο από κάτω χτυπάει ακόμα κάποιες φορές δυνατά την πόρτα και με στεναχωρεί...μα όταν συναντιόμαστε τυχαία και βλέπω το πρόσωπό του....νιώθω τέτοια τρυφερότητα για την ψυχή του. Φοβερό δεν είναι; Κάτι μου βγάζει αυτός ο άνθρωπος, κάτι παράξενο...
υγ. Νομίζω ότι αυτός που μας κάνει σεμινάριο ψυχολογίας στις εκδόσεις ΣΙΔΕΡΗ χρειάζεται βοήθεια... είναι σαν να πνίγεται, ή καλύτερα, σαν να βουλιάζει σε έναν κυνισμό εγκεφαλικής ατέρμονης γνώσης. Σαν να του έχει αποκαλυφθεί η αλήθεια ένα πράγμα, η άχαρη κι εκείνος θέλει να αφεθεί ήσυχος να βουλιάξει στις ψευδαισθήσεις του...
7.6.15
Νοσταλγώ...νοσταλγώ μια εποχή που ποτέ δεν την έζησα, αλλά που υπήρξε όλη η ζωή μου. Λέει ο αγαπημένος Λειβαδίτης και πιστεύω ότι με κατατρέχει η ίδια ασθένεια...
Νοσταλγώ κι εγώ ασταμάτητα, λαχταρώ εκείνα, τα μακρινά από εμένα, όσα συντελέστηκαν και δεν τα πρόφτασα, εκείνα πριν τη γέννα μου, την ύπαρξή μου στον κόσμο αυτόν.
Ο πατέρας μου για μένα είναι μια εποχή ολόκληρη. Είναι το άρωμα, είναι η ανάσα μιας ολόκληρης εποχής. Είναι τα ανεβάσματα στον Όλυμπο με τους άλλους ορειβάτες. Να τος, μου χαμογελά από την κορφή.. Είναι η δεκαετία του '60, beatles, lolepap, καμπάνες παντελόνια. Με φωνή και μάτια ολοζώντανα. Είναι το Τόττης, είναι το ΝΤΟΡΕ, νεαροί να περπατάνε στην παραλιακή της Θεσσαλονίκης, είναι ο χρόνος πριν ακουμπήσω το χρόνο.
Και η μητέρα μου το ίδιο συμβολίζει, μια ολόκληρη εποχή. Να την που καπνίζει μέσα στο παλιό κατσαριδάκι της. Και φτιάχνει τα μαλλιά κοτσίδα και τραγουδά "Σε μιαν ώρα θα χουν όλα τελειώσει" ή "Ξέχνα ρε Μπίλυ τη Φανή".
Ακούω τις ανέμελες φωνές τους. Να και η γιαγιά μου ξαφνικά, η μητέρα της, έζησε την κατοχή, μέσα σε πόση φτώχεια μεγάλωσε... Ο πατέρας της με κοιτά από την παλιά ασπρόμαυρη φωτογραφία που έχει καλά φυλαγμένη, και εκείνη κουβαλά στο βαθύ της βλέμμα όλη την πίκρα, τη σκοτεινιά, και την αιματοβαμμένη ελπίδα της εποχής της. Μου μιλά με πόνο για τον αδερφό της Αλέξανδρο. Η γιαγιά μου έχασε τη μητέρα της. Σαν εμένα...μοίρα ανελέητη; Όχι τόσο. εκείνη τη μεγάλωσε μητριά με τρόπο σκληρό και άδικο. Μια όμορφη γυναίκα που τρέλανε, μου έλεγε, τα μυαλά του πατέρα της. Και το όνειρό της. Που το είδε ταυτόχρονα και η άλλη της αδερφή και ξύπνησαν, τηλεφώνησαν η μια στην άλλη και τα βρήκανε μετά από χρόνια που είχαν να μιλήσουν. Έσπειρε καλά τη διχόνοια η μητριά ανάμεσα στο δικό της παιδί και το ξένο. Όμως και τα δύο είδανε στο όνειρο τον πατέρα τους. Ναι, την ίδια ακριβώς στιγμή, το ίδιο ακριβώς δευτερόλεπτο.
Κεντήματα, σχέδια, καρεδάκια, χοιρινό με δαμάσκηνα, αυτά μυρίζει η γιαγιά.
Να και η Νομική το ' 65. Πάρτυ σε σπίτια και χίπικα πικ - νικ. Ορίστε, ξεπηδάει από μέσα από μια παλιά φωτογραφία η μητέρα μου.
Πιο πίσω ακόμα, μικρασιατική καταστροφή, Σμύρνη, η αιώνια εικόνα της γιαγιάς μου. Επιβλητική, Σμυρνιά. Τουρκία, ένα άρωμα από εκεί.
Μετά είναι και ο Πεντάλοφος. Η άλλη μου η γιαγιά. Ο μπαμπάς μικρός που διαβάζει τα βράδια με τη γκαζόλαμπα. Ακούει στο ραδιόφωνο ιταλικά και τα μαθαίνει. Πηγαίνει στο γυμνάσιο εσώκλειστος στο οικοτροφείο Τσοτυλίου.
Και η γιαγιά, κουβαλάει στάρι σαν το ζώο, φορτωμένη. Τα χέρια της τσιμπάνε τα αγκάθια από τις καστανιές. Κοζάνη και στη μέση του δρόμου το "γραγρού". Μα τί νόστιμο ρυζόγαλο.
Ο παππούς μου μυρίζει ξύλο και έχει βλέμμα καθαρό και περήφανο.
Ο άλλος ο παππούς κατεργάρης και πονηρός. Μυρωδιά από ρετσίνα.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ ότι αν και στα τελευταία της η μάνα μου τραγουδούσε. Με τέτοια λαχτάρα στην ψυχή. Άκουγε ένα - νομίζω λαϊκό- και ψέλιζε....τα τραγούδια τους, της εποχής τους...
Πόσα σημαντικά και πολύτιμα είναι όσα μας δένουν με τα παρελθόντα. Είναι ο μίτος μας στον λαβύρινθο που χτίζει η ζωή.
Τί είναι οι εποχές...
Είναι οι χειμερινοί κολυμβητές και η Πλαζ της Αρετσούς. Τρέξιμο, προπόνηση, και κόψιμο της πίτας του Αη-γιαννιού. Το καταφύγιο του μπαμπά μου στον κόσμο... Είναι το παλιό κτίριο της Πολεοδομικής υπηρεσίας που δούλευε η μαμά. Γκρίζο και άχαρο γραφείο. Σαν φυλακισμένο πουλί ένιωθε. Θυμάμαι να λέω στα γραφεία τα κάλαντα και να μαζεύω χαρτζιλίκι.
Είναι μακριές φούστες με πιέτες και φουντωτό χτένισμα δεκαετίας του '90. Είναι το παλιό ξεχασμένο μας αμαξάκι που το πουλήσαμε για να πάρουμε άλλο. Είναι η αίσθηση στην άμμο την καυτή του καλοκαιριού. Και ψάρι στη Μαρίδα. Και εκδρομή στο Βόλο και διακοπές Μυτιλήνη - τότε ήμουν τόσο μικρή. Είναι το σεντόνι που στρώναμε κάτω από τα πεύκα στην καλοκαιρινή Χαλκιδική - στα σκιουράκια- και μας έλεγε η μαμά παραμύθια. Είναι τα παραμύθια της γιαγιάς που τα έβγαζε από το μυαλό της και στο τέλος πάντα ο καλός νικούσε.
Είναι η φακή της χωριάτισσας Φώνενας, η πίτα που έφτιαχνε με τα χεράκια της, η μυρωδιά από Ανάσταση στο χωριό, είναι οι βάτες στους ώμους της μαμάς. Άλλες απαιτήσεις η μόδα τότε. Πόσο μεγάλοι και αφύσικοι έμοιαζαν.
Είναι η παιδική μου στολή, βασίλισσα της νύχτας, με το φόρεμα να έχει μεταλλικά σύρματα από μέσα και να φουσκώνει όμορφα. Ακόμα θυμάμαι την αίσθηση από εκείνο το παιδικό πάρτυ που χορεύαμε ασταμάτητα. Είναι τα νήπια και όσα εκεί χρώματα ανταλλάζαμε. Οι πρώτες της ζωής εντυπώσεις. Ιερές.
Είναι εποχή ο κάθε άνθρωπος.
Συναντάει το χρόνο
τρυπά το ύφασμά του
χαρτογραφεί την ύπαρξή του.
1.6.15
Τα πράγματα
δεν είναι τελικά
τόσο απλά όσο μας είπανε.
Το άγαλμα της Αφροδίτης
με κοιτά κατάματα
πέρα από τους αιώνες.
Μας στοιχειώνουν
ακόμα γρίφοι
που δεν λύσαμε.
28.5.15
Είναι η ανάγκη για φευγιό
που με στοιχειώνει
και μετατρέπει τις παρουσίες
σε απουσίες μου,
τις ευτυχίες σε δυστυχίες μου,
γιατί κάποτε δεν μπορούσα αλλιώς να υπάρξω,
ούτε χωρούσα κάπου για να μείνω,
όλο έφευγα,
έφευγα...
Χαράχτηκε τόσο βαθιά
Στο DNΑ μου.
26.5.15
Ήσυχα όλα! Στους δρόμους η βροχή περιδιαβάζει.
Είχα μόλις
ολοκληρώσει το πλύσιμο των πιάτων και
καμάρωνα, τον γυαλιστερό ολοκάθαρο
πάγκο μου. Δεν πέρασαν καλά καλά 5 λεπτά
και ένιωσα ένα γουργουτητό στο στομάχι
μου που με ειδοποιούσε ότι έπρεπε να
φάω το πρωινό μου. Αμέσως ο πάγκος γέμισε
ξανά με πιάτα και ψίχουλα. Αυτό είναι η
ζωή, σκέφτηκα.
20.5.15
Όλοι έχουμε μιαν ιδιαιτερότητα να υπερασπιστούμε και να εκφράσουμε προς τα έξω. Και μακάρι να μας ενθάρρυναν από νωρίς προς τούτο.
Εις υγείαν της ποικιλομορφίας.
Ένα από τα γνωρίσματα της ήρεμης ψυχής είναι η γλυκύτητα.
Το χειρότερο με το ψυχικό τραύμα
είναι
οτι χτίζει ένα περίβλημα μέσα σου
που σε εμποδίζει να έχεις πρόσβαση και στα ωραία, τα όμορφα, τα λαμπρά κομμάτια
της ψυχής σου.
Κάθονται εκεί στη γωνιά,
τραυματισμένα,
απωθημένα,
παροπλισμένα...
19.5.15
Σπάνια
Στιγμή
Διαύγειας
Αφού λοιπον δεν μπορώ να σας μιλήσω,
θα φτιάξω λόγια από αιωνιότητα.
Νοσταλγώ
νοσταλγώ
την ψυχή μου
όταν ο Ήλιος
δεν είναι εδώ....
Κενό σκοτεινό
Πρεπει να καλέσω πίσω τους ανθρώπους μου,
εμένα.
4.5.15
Σας παρακαλώ πολύ
μην είστε αχάριστοι
με όσα σας δίνει η ζωή-
αυτό το κοριτσάκι στη Γάζα
με το απλανές βλέμμα
που έμεινε δίχως πόδια
και χέρια
δεν είσαστε εσείς.
Αυτό που περισσότερο
πονάει
στη ζωή
είναι τ' αντίο.
Η ηλικία μας, μας λέει ψέματα. Το σώμα, πονηρός συνεργός της. Γιατί εγώ γνωρίζω πολύ καλά όταν ακούω τα γλυκά, γεμάτα ζωή "bongiorno !" του πατέρα μου, ότι είναι εκείνος ο ανέμελος ορειβάτης που μου τα λέει, που λαχταρά ακόμα και ονειρεύεται να τρέξει για ρακέτες πάνω στην καυτή άμμο. Ότι είναι νέος, που θα πει άχρονος, αφού η νιότη είναι πρωτίστως ζήτημα ψυχής. Γι αυτό σας λέω, η ηλικία ψεύδεται.
18.4.15
Το να αγαπάς
είναι επικίνδυνο.
Το να μην αγαπάς,
εξίσου.
«ΤΙ ΔΙΨΑΜΕ; ΔΙΨΑΜΕ ΕΝΤΑΣΗ, ΔΙΑΡΚΕΙΑ, ΠΟΙΚΙΛΙΑ.
Διψάμε το αδιάκοπα καινούργιο. Λαχταράμε τον ίλιγγο της πτώσης, της απροσμέτρητης πτώσης, αλλά και το φτερούγισμα της ανόδου.
Κάθε τι ακραίο μας ηλεκτρίζει.
Η γη είναι στενή, η ζωή φθαρμένη μέσα στα σχήματα.
Ασφυκτιούμε μέσα στα δεσμά του τόπου, του χρόνου και των αισθήσεων.
ΜΕΣΑ ΜΑΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑΣ ΧΩΡΟΣ ΧΩΡΙΣ ΕΚΤΑΣΗ, η ανάγκη για μια απόλυτη διάρκεια κι η λαχτάρα για μια χωρίς όρια απόλαυση.
Τα θέλουμε όλα, κι αυτό είναι το πιο βασανιστικό πάθος μεσ’ στη ζωή»
Στα ίδια ποτάμια και μπαίνουμε και δεν μπαίνουμε, και είμαστε και δεν είμαστε. [20]
Σημειώσεις
20. Αυτό το θέμα του ποταμού που κυλά, θέμα που φαίνεται τόσο απλό υπήρξε εν τούτοις αντικείμενο αρκετά παράξενων ερμηνειών. Για τους λουόμενους ο ποταμός είναι πάντοτε ο ίδιος και, όμως, επίσης πάντοτε διαφορετικός. Είναι πάντοτε ο ίδιος, μπορεί να υποστηρίξει κανείς, γιατί η ροή του είναι σταθερή — κατά τον Αριστοτέλη είναι πάντοτε ο ίδιος γιατί η κοίτη του δεν αλλάζει, — κατά τον Σενέκα είναι πάντοτε ο ίδιος γιατί διατηρεί το ίδιο όνομα, — τέλος, δεν είναι ο ίδιος γιατί ό,τι βρίσκεται γύρω του δεν αλλάζει; — Ξέρουμε πως ο Κρατύλος μεμφόταν τον Ηράκλειτο για το ότι είχε πει πως δεν μπορούμε να μπούμε ποτέ δυο φορές μέσα στον ίδιο ποταμό γιατί, κατ' εκείνον, δεν μπορούμε να μπούμε σ' αυτόν ούτε καν μια μόνη φορά. Ο Αριστοτέλης, που μας δίνει αυτή τη διευκρίνηση (Μετά τα Φυσικά, Γ5 1010 α 10), προσθέτει ότι ο Κρατύλος έφτασε μέχρι το να σκεφτεί πως δεν έπρεπε να πει τίποτα και ότι του ήταν αρκετό να κουνήσει το δάχτυλο.